Ze dalekij Australije

[Hermann]

Ten przekład jest z języka angielskiego. Autorką wiersza jest aborygeńska poetka Oodgeroo Noonuccal (1920-1993), której urzędowe imiona i nazwisko brzmiały Kathleen Jean Mary Ruska. Bliska jest mi z wielu różnych powodów, choćby dlatego, że była leworęczna, a w szkole zmuszano ją do pisania prawą ręką (u nas takie idiotyzmy też pokutowały długo - wystarczająco długo, żebym mógł doświadczyć ich na własnej skórze). Jak zwykle najpierw oryginalny tekst, a potem przekład. Przewijający się w tekście "Carpet Snake", to duży australijski wąż Morelia spilota variegata, z którego skóry Aborygeni robili dywaniki, z czego w przekładzie wziął się "tepichowy gŏd".

Ballad Of The Totems

My father was Noonuccal man and kept old tribal way,
His totem was the Carpet Snake, whom none must ever slay;
But mother was of Peewee clan, and loudly she expressed
The daring view that carpet snakes were nothing but a pest.

Now one lived inside with us in full immunity,
For no one dared to interfere with father’s stern decree:
A mighty fellow ten feet long, and as we lay in bed
We kids could watch him round a beam not far above our head.

Only the dog was scared of him, we’d hear its whines and growls,
But mother fiercely hated him because he took her fowls.
You should have heard her diatribes that flowed in angry torrents,
With words you’d never see in print, except in D.H. Lawrence.

“I kill that robber,” she would scream, fierce as a spotted cat;
“You see that bulge inside of him? My speckly hen make that!”
But father’s loud and strict command made even mother quake;
I think he’d sooner kill a man than kill a carpet snake.

That reptile was a greedy guts, and as each bulge digested
He’d come down on the hunt at night, as appetite suggested.
We heard his stealthy slithering sound across the earthen floor,
While the dog gave a startled yelp and bolted out the door.

Then over in the chicken-yard hysterical fowls gave tongue,
Loud frantic squawks accompanied by the barking of the mung,
Until at last the racket passed, and then to solve the riddle,
Next morning he was back up there with a new bulge in his middle.

When father died we wailed and cried, our grief was deep and sore,
And strange to say from that sad day the snake was seen no more.
The wise old men explained to us: “It was his tribal brother,
And that is why it done a guy” – but some looked hard at mother.

She seemed to have a secret smile, her eyes were smug and wary,
She looked about as innocent as the cat that ate the pet canary.
We never knew, but anyhow (to end this tragic rhyme)
I think we all had snake for tea one day about that time.


Balada ô totymach

Ôjciec z plymiyniŏ Noonuccal tradycyjõ mioł rŏd,
Totymym, co go niy śmioł tknyć, bōł tepichowy gŏd;
Matka ze klanu Peewee zaś padała, co to pic,
Bo taki gŏd to ajnfach je gadzina, wjyncyj nic.

A jedyn ś nich se z nami żōł i immunitet mioł,
Bo przecã wto by ô to sie ze ôjcym spiyrać śmioł:
Mioł możno jake metry trzi, jak w łōżku sie leżało,
To dycki go sie wisieć kajś na bŏlku widzieć dało.

Nasz pies, tyn richtig sie go boł, ze strachu aż skowytoł,
A matka niy ciyrpiała go, bo sztyjc jyj gŏwiydź chytoł.
Musielibyście słyszeć jōm – dyć takij kupy miynsa
To w żŏdnyj ksiōnżce niyma, nō, możno u D. H. Lawrence’a.

Zabija gizda!, wrzaskła by, rozjarganŏ jak kocica,
Dzisz tam w postrzodku bułã tã? To moja je kurzica!
Dyć jakżyw niy padała nic, choć isto tymu niyrada;
Ôjciec czowieka gibcij by zabiōł, jak tego gada.

Żyrnŏ bestyjŏ bōła fest, jak buła sie traciōła
I juzaś głōd jōm gnoł na gōn, to z bŏlka hned słaziōła.
Jak po nŏlepie słyszeć szło czołganiy jeji chyże,
Na rōwne nogi skŏkoł pies i wypŏloł bez dźwiyrze.

Potym w kurniku nŏgłe sie dało słyszeć gdŏkaniy
I larmo, aże niy szło spać, i ôd psa ujŏdaniy.
Ôd samości sie kożdy rŏz zagadka rozwiōnzała –
Bestyjŏ bōła tam, kaj przōd, i nowõ bułã miała.

Jak ôjciec umar jedyn dziyń, płakała familijŏ,
i dziwne, bo wrŏz ś nim sie tyż straciōła ta bestyjŏ.
To bōł z plymiyniŏ jego brat – ôzprawioł nōm chop stary,
Dyć durch na matkã blikoł – sōm niy dŏwoł tymu wiary.

A matka uśmiychała sie, bōł uśmiych jeji słodki,
Niywinnŏ zdała sie jak kot, co ptŏka porwoł z klŏtki.
Żŏdyn niy wiedzioł, kaj tyn gŏd (sam kōńczã rymy gupie)
Sie straciōł, dyć coś mi sie zdŏ, że borŏk skōńczōł w zupie.

[Max Siling]

mo sie rozumieć, tyn nojpjyrwszy oryginau bou naszkryflany w aborygenskiyj godce, potym tuplikowany na angielsko ?

[Hermann]

mo sie rozumieć, tyn nojpjyrwszy oryginau bou naszkryflany w aborygenskiyj godce, potym tuplikowany na angielsko ?

Oodgeroo Noonuccal pisała wyłącznie po angielsku. Nawiasem mówiąc, była pierwszą Aborygenką, która napisała i wydała książkę - była to książka "We Are Going" (1964). Były to czasy, gdy Aborygenów traktowano w Australii w najlepszym razie jako coś trochę wyżej stojącego nad małpami na drabinie ewolucyjnej. Na pewno nie uważano ich za ludzi w pełnym znaczeniu tego słowa. Stąd też w prasie australijskiej pojawiło się sporo artykułów kwestionujących autorstwo Oodgeroo Noonuccal. Po prostu niektórym nie mogło się zmieścić w głowie, jak Untermensch, w dodatku kobieta, mógł napisać książkę.

[Max Siling]

dyć to samo je u nos, niykerym sie w gowie niy mjeści że ślounsko godka to coś wjyncyj niż gwara, narzecze, a komentarz gus do narodowości slounskiej tysz jes tego przykładym